{"id":3037,"date":"2025-02-19T21:17:50","date_gmt":"2025-02-20T02:17:50","guid":{"rendered":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/?p=3037"},"modified":"2025-02-19T21:18:50","modified_gmt":"2025-02-20T02:18:50","slug":"warmi-warmikunapak-yanapakunata-bolivia-mama-llaqtapi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/warmi-warmikunapak-yanapakunata-bolivia-mama-llaqtapi-2\/","title":{"rendered":"\u00bfWarmi warmikunapak yanapakunata, Bolivia mama llaqtapi?"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"3037\" class=\"elementor elementor-3037\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8c8b315 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"8c8b315\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cd8330f elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cd8330f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00bfWarmi warmikunapak yanapakunata, Bolivia mama llaqtapi?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-71d90cfb e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"71d90cfb\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5716f476 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5716f476\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Boliviamanta harawiq Virginia Ayll\u00f3n wakin elementokunamanta riman, chaykunam, tukuy historiapi, sasacharqa feminismomanta yuyaykunata, i\u00f1iykunata hukllanachiyta utaq aswanpas Boliviapi warmikunapa derechunkunapaq huk agenda com\u00fan nisqapaq huk acuerdota hatarichiyta. \u00d1awpaq kaq hark\u2019ayqa 1920, 1930 watakunapin karqan sociedad colonizada nisqapi racial maquillaje nisqa, chaymi rikuchikurqan alto-media clase nisqa warmikunaq interesninku mana tupasqanpi, chay llank\u2019aymanta, ind\u00edgena nisqa organizacionkunamanta warmikunawan. Iskay kaq momento hist\u00f3rico nisqa karqan qanchis chunka, pusaq chunka watakunapi, chaypin Bolivia suyupi hatun mast\u2019arikurqan feminista<br>yuyaykuna globalizaci\u00f3n nisqawan democracia nisqawan, chaykunan, Ayll\u00f3n nisqanman hina, ONG nisqakunawan agendas de g\u00e9nero nisqakuna hunt\u2019akusqanwan riqsichisqa karqan , huk situaci\u00f3n nisqa iskay kaq rupturata paqarichirqa feministas aut\u00f3nomas declaradas nisqawan, agendas de desarrollo nisqaman churasqakunawan. \u00d1awpaq kaqmi ninku, kay qhipa kaqkunaqa warmikunata huk laya inclusi\u00f3n nisqatam qatipanku, manataqmi bases sociales nisqakunata, estatales nisqakunatapas tikrankuchu, chaymi paykunata waqaychanku rolkunapi hinaspa cargokunapi, chaykunam sujetanku hinaspa inhibinku crecimiento personalninkuta hinaspa condenan violencia sistem\u00e1tica nisqawan \u00f1akarinankupaq.<br>Ichaqa, sichus emp\u00edricamente qhawayta munanchis kay mana tupachiy warmikunaq rganizacionninkunaq, rikusunmanmi protestakunaq ruwayninta kay chunka watakunapi, Fundaci\u00f3n Unir Boliviaq ruwasqan datoswan 2010 watamanta 2020 watakama, chaypaqmi akllanchis llapa organizacionkuna tupaqninta \u00bb warmikunaman\u201d hinaspa tarinchik 1,2% universomantalla representasqankuta. Kaykunaqa, warmikunapa contranpi violencia contra campa\u00f1akuna ruwanapaq, warmi organizacion socialkuna, warmi-qhari pu\u00f1uypi llamkaqkuna, vulnerables hinaspa mana allin representasqa warmikuna, chaynallataq GLBTI colectivo nisqapas, grupos formales y informales nisqakunam. Chaymantapas, paykunaqa hukllawakunku, ma\u00f1akuyninkutaqa aswantaqa Poder Ejecutivo nisqaman hinaspa Ministerio P\u00fablico nisqamanmi diriginku, chay organismokuna encargados ejecutar pol\u00edticas p\u00fablicas nisqaman, hinallataq kamachiyman hina, justicia nisqamanpas hunt\u2019akunanpaq. Bolivia suyupi warmikunaq organizacionninkunan aswantaqa thak ruwaykunata ruwanku, pisi maqanakuyman chayaspa, chaymi Fundaci\u00f3n Unir nisqanman hinaqa, estado de emergencia nisqa willakuywan movilizaci\u00f3n permanente nisqawan, willakuywan utaq amenazawan ima, medidas de presi\u00f3n nisqa qallarichiywan, actitudes desafiantes nisqakunata rikuchinankukama hu\u00f1unakuykunawan, vigiliakunawan, hu\u00f1unakuykunawan ima. Aswan kuti kuti ruwaykunaqa puriykunam, wakin kutipiqa callekunata, avenidakunatapas wichqasqankukamam.<br>Anarco-activista Maria Galindo, Colectivo Mujeres Creando nisqakunallam Estadopa kallpanwan \u00f1akarirqaku, espacio p\u00fablico nisqapi ruwasqankuta ruwasqankumanta. Ichaqa, manan llapan organizacionkunachu kaqlla kanku hinallataqmi chay medidas de presi\u00f3n nisqakunaq radical kayninqa warmikunaq situacionninwan, Estadoman ma\u00f1akuyninkuwan ima tupachisqa kashan. Ejemplopaq, libre kayninkumanta qechusqa warmikunaqa aswan hatun expresionkunamanmi chayanku radicalismo nisqaman: yarqaymanta huelgawan, simi siraywan, rehenkunawan, ch\u2019aqwaykunawan, carcelkunawan ima. Wak hu\u00f1ukunapas, sindicatos de mujeres campesinas nisqakuna utaq campo pol\u00edtico nisqawan tupachisqa perspectiva de g\u00e9nero nisqa waqaychaqkunapas aswan radicalidadwanmi qawachinku.<br>Kunanqa, hayk\u2019a kutitachus protestakunapi hu\u00f1unakusqankuta t\u2019aqwirisun chayqa, nisunmanmi, kay chunka watakunapin chay alianzaqa pisi kallpayasqa, chaymi yaqa mana\u00f1a kanchu. Yaqa llapan organizacionkunan ruwanku kikinkumanta ruwasqankuta, kikin organismokunaman\u00f1a dirigisqa kaspankupas, ejecutivo nacionalman, fiscal\u00eda nisqamanpas, ma\u00f1akuyninkupas kaqllan, enmarcado acciones concretas nisqapi, warmikunaq contranpi violenciata chinkachinapaq otaq mana chaypi kasqankumanta reclamacionta de justicia nisqa v\u00edctimakunapaq. Chiqapqa, agendakuna mana kaqlla kayninmi, yuyaykunapa mana tupaqninpas harkanmi aswan hatun protesta hu\u00f1unakuykunata hatarichiyta, chaykunam Estadota churanakunankupaq kallpata tarinku, chaynallataqmi runakunapa tikrakuyninta<br>ma\u00f1akunku.<br>Bolivia suyupi feminista organizacionkunapa llika imayna ruwasqa kasqanmanta hamutanapaqqa, hatun representantenkunatam riqsichinanchik. Kay casopiqa, aswan allin churasqa organizacionmi ONG Coordinadora de Mujeres nisqa, chaymi Ayll\u00f3n nisqanman hinaqa, pusaq chunka watakunamantapacha, pol\u00edtica p\u00fablica nacional nisqa ruwaypi, warmikunaq espacio socioecon\u00f3mico nisqakunapi, pol\u00edtico nisqakunapipas churasqa kanankupaq. Kay tantanakuyka warmikunapak hay\u00f1ikunapika shuk llika protestatami rurashka, chunka tawayuq shuktak tantanakuykunawanmi 2010 watamanta pacha<br>alianzakunata churashka, shinallatak, shinallatak, mana mana rikuy atina posici\u00f3ntami charin,<br>prestigiopi (125, 2800 tantanakuykunamanta universomanta ). Kayqa niyta munan, qari warmi ma\u00f1akuykunata qhawarispaqa, Coordinadorqa huk hu\u00f1ukunaq reqsisqanmi, huk entidad hina, protesta nisqapi, movilizaci\u00f3n ciudadana nisqapipas ancha allinta ruwaq.<br>Kunanqa, Coordinadorqa manam huklla entidadchu conf kasqanmanta pacha <br>iskay chunka huk ONG nisqakunaq kamarisqan, Bolivia suyupi imaymana llaqtakunapi <br>tarikuq. Ichapas kay estructuraqa yanapan runakunapa hinaspa recursokuna movilizacionta<br>chay imaymana rikuchiykunapi, chaykunaqa ruwakun aswantaqa internacional yuyarina punchawkunapim, 8M &#8211; Warmikunapa punchawnin &#8211; hinaspa 25N &#8211; Warmikunapa contranpi maqanakuy chinkachinapaq punchaw internacional nisqapi.<br>Protesta, acci\u00f3n callejera nisqakuna feminista ruwaypi huknin pilar fundamental kaptinpas,<br>chiqapmi, manam chayllachu kay organizaciones sociales nisqakunata tinkuchinapaq.<br>Ejemplopaq, huk espaciokunaqa feminista hu\u00f1unakuykunam utaq warmikunawan tupaq<br>asuntokuna, Coordinador sapallanmi 2011 watapi pachak masnin organizacionkunata hu\u00f1urqa despatriarcalizaci\u00f3n nisqamanta rimanakuypa muyuriqninpi. Importantemi kay ONG<br>nisqa Estado Boliviawan chiqan rimanakuyniyuq kasqanmanta, chaypim kachkan movimientos sociales nisqakuna, chaykunam gobiernopa parten, chaykuna ukupim kachkan Confederaci\u00f3n Nacional de Mujeres Campesinas Ind\u00edgenas Originarias de Bolivia Bartolina Sisa (CNMCIOB-BS). Kay t\u2019inkinakuykunaqa ancha allinmi, kamachikuykunata, pol\u00edticas p\u00fablicas nisqakuna ruwaypipas, allintapuni yanapanankupaq, yuyaykunata, ukhupi t\u2019ikraykunata ima churanankupaq, mast\u2019arinankupaq ima, qari warmi kayninkumanta<br>qhawarispa imaymana sindicatokunaman, instituciones p\u00fablicas y privadas nisqakunaman, medios de comunicaci\u00f3n nisqakunaman, huk grupos de la sociedad civil nisqamanpas .<br>Ichaqa, imaynan centralizaci\u00f3n nisqa ruwaykunata, hu\u00f1ukunapura t\u2019inkinakuykunatapas yanapanman, chay hinallataqmi representan riesgota monopolizar agenda, discurso hinallataq legitimaci\u00f3n de demandas nisqakunata, tendenciayoqmi churananpaq huk status quo nisqa, chaymi excluye divergente posici\u00f3nkunata hinallataq opinionkunata.<br>Ichaqa, \u00bfima importanten chay enlace? Mario Diani soci\u00f3logo runaqa movimiento social nisqatam riqsichirqa, huk llika organizacionkuna huklla metaman dedicasqa hinaspa yanapanakuywan tinkisqa. Kayqa niyta munan, sapa kutilla rimanakuymi, recursokunata t\u2019ikranakuspa, hu\u00f1upa identidadninta kallpachaspa, ichaqa mana sapa miembropa ruwayninkunata privado nitaq particular nisqakunata afectaspa. Movimiento social kallpanmi, achka organizacionkunata huk tema comunpa muyuriqninpi hu\u00f1uptinpas, representacionpi imaymana kayninta qawachispanmi riqsichikun, chaynallataqmi mana control centralizado nisqawan huk utaq pisi hu\u00f1ukunapi kamachikun. Movimiento social nisqa, Estado, sociedad ima, pisi pisimanta tikrakuykunata churanankupaq, sasachan, ichaqa datos nisqamanta<br>rikusqanchikmanjina, Bolivia suyupipas, karu ideal nisqa, tantakuywan, Estadoman asuykuy<br>\u00f1ankuna tupachiywan ima, chaywanlla atikun warmikunaq sapan kayninku mana hark\u2019asqa<br>ruwayta reqsikun, garantizan ima. Sapakama kikinkupaq maqanakuptinkuqa, sasan<br>yuyaymanay kuyuypa hukllanakuyninpi chaymi chaylla efectota ruwan warmikunapa imayna<br>kasqankuta llaqtapi.<br>Referencia foto: 25N \u00f1iqin ayamarqa killapi 2016 watapi La Paz (Bolivia) llaqtapi. Qillqa:<br>Wara Vargas sutiyuq runa.<br><strong>Mar\u00eda Zeballos<\/strong><br>Payqa Boliviamanta antrop\u00f3logom, Bolivia suyupi organizaciones sociales nisqakunapura<br>protesta alianzakuna ruwakuyninmanta investigan, Universidad Mayor de San Andr\u00e9s nisqapi<br>Programa de Posgrado de Ciencias de Desarrollo nisqapi Teor\u00eda Cr\u00edtica nisqapi maestr\u00eda<br>nisqa tesisninpaq.<br><strong>Wara Vargas Lara<\/strong><br>Payqa Bolivia mama llaqtayuq fotografo, fotoperiodistam. Payqa Latinoam\u00e9ricapi,<br>Europapipas achka suyukunapim llamkayninta qawachin. Kunanqa National Geographicpa<br>yanapayninwanmi Bolivia suyupi tradicional parterakunapa llamkayninta qillqachkan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Traducido por <strong>USHIGUA CISNEROS ISHYAUNA NINA<\/strong><\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00bfWarmi warmikunapak yanapakunata, Bolivia mama llaqtapi? Boliviamanta harawiq Virginia Ayll\u00f3n wakin elementokunamanta riman, chaykunam, tukuy historiapi, sasacharqa feminismomanta yuyaykunata, i\u00f1iykunata hukllanachiyta utaq aswanpas Boliviapi warmikunapa derechunkunapaq huk agenda com\u00fan nisqapaq huk acuerdota hatarichiyta. \u00d1awpaq kaq hark\u2019ayqa 1920, 1930 watakunapin karqan sociedad colonizada nisqapi racial maquillaje nisqa, chaymi rikuchikurqan alto-media clase nisqa warmikunaq interesninku mana tupasqanpi, <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3038,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[27,213],"tags":[163,190],"class_list":["post-3037","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-feminismo","category-kichwa","tag-feminismos","tag-kichwa"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3037","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3037"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3042,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3037\/revisions\/3042"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3038"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}