{"id":2529,"date":"2024-07-21T21:43:34","date_gmt":"2024-07-22T02:43:34","guid":{"rendered":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/?p=2529"},"modified":"2025-01-10T03:26:47","modified_gmt":"2025-01-10T08:26:47","slug":"ortegapi-kamachikunata-ruranakuna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/ortegapi-kamachikunata-ruranakuna\/","title":{"rendered":"Ortegapi kamachikunata ruranakuna"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"2529\" class=\"elementor elementor-2529\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-536217d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"536217d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7ff5fe8 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"7ff5fe8\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ortegapi kamachikunata ruranakuna<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5fab0baf e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"5fab0baf\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-65809879 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"65809879\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\">Elthon Rivera Cruz<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mana maqanakuywan ruwayqa saqillanmi, llaqtapi imapas mana allin ruwaykunawan<br \/>tupayta, mana maqanakuyman recurrispa. Ancha importante factores nisqakunan necesitakun<br \/>chay implementacionpaq, ahinataq seguridad hinallataq efectividad, chaykunan<br \/>componentekuna resaltanapaq. Pachaknintin m\u00e9todos c\u00edvicos nisqakunan kan, chaykunatan<br \/>churakunman conflictos sociales nisqapipas, pol\u00edticos nisqapipas. Kay qillqasqaqa kay qhipa<br \/>kaqmantapunim rimarisunchik: Nicaragua suyupi 2016 watamanta 2022 watakama<br \/>akllanakuy ruwaykunamanta.<br \/>2007 watamanta pacha, kunan pacha Frente Nacional de Liberaci\u00f3n Sandinista (FSLN)<br \/>nisqap dictaduranqa Daniel Ortega Saavedrawan kuska kay Chawpi Amerika suyuta<br \/>kamachirqan. Democr\u00e1ticamente kamachiyman hamuspapas, 16 wata oposici\u00f3n hina<br \/>kasqanmanta, FSLNqa usqhayllan dictaduraman tukupurqan, chaypa coronacionninqa aswan<br \/>sut\u2019inmi karqan 2018 watapi, llapan represivo atiynin qallarichisqa karqan poblaci\u00f3n civil<br \/>contra, chaymi protesta social, c\u00edvica, thak kaypi kasharqan . Chayna kasqanmi 350 masnin<br \/>runakunata wa\u00f1uchirurqa, pachaknintin politicapi presokunata hinaspa waranqantin<br \/>exiliadokunatapas, kutinpim pachakninpi estudiantekunatapas universidadkunamanta<br \/>qarqurqaku gobiernopa contranpi pol\u00edtica nisqapi piensasqankurayku \u2014chay datos<br \/>nisqakunatam registrarqa Comisi\u00f3n Interamericana de Derechos Humanos ( CIDH) nisqapa .<br \/>Nicaragua suyupa oposici\u00f3nninpaqqa, hatun yuyaypiqa, sasachakuymi karqa kay<br \/>dictadurawan tupayqa, mana iskayrayaspa tukuy kallpan represivo nisqawan contranpi<br \/>kaqkunapa contranpi. Kaymanta huk ejemplon kanku qanchis presidencial candidatokuna,<br \/>kunan carcelpi kashanku, FSLN contra electoral munasqankuta willasqankumanta hap\u2019isqa<br \/>kasqankurayku. Ichaqa oposici\u00f3n nisqapa kallpachakuyninqa sapa kutim hinaspa<br \/>fundamentalmente c\u00edvico karqa, mana violenciayuq. Ichaqa, \u00bfimaynatataq kay mana<br \/>maqanakuy ruwaykunata churakun contexto electoral nisqapi? Ejemplopaq, 2016 watapin<br \/>qallarirqan \u201cmanan votoyta wikch\u2019unichu\u201d nispa reqsisqa campa\u00f1a, chaypin runakunata<br \/>waqyarqanku mana electoral ruwaypi participanankupaq, chaytaqa ruwarqanku\u00f1a FSLN<br \/>nisqaman favorecenankupaq, chaymi karqan fuerzas armadas nisqakuna. Ortegaqa chay<br \/>kamachikuyta hunt\u2019ananpaqllan chay proceso ruwakunanta necesitarqan. Chay watapin chay<br \/>r\u00e9gimen mana permitirqanchu observaci\u00f3n internacional nisqa, mana k\u2019amiyta munaspa,<br \/>chay elecciones irregulares nisqamanta, chaypin, chaymantapas, esposan Rosario Murillo<br \/>participarqan candidata hina Vicepresidencia de la Rep\u00fablica nisqapaq.<br \/>Chay campa\u00f1a boicot electoral nisqataqa abstencionismo nisqa waqyakusqankuraykun<br \/>yanaparqanku oposici\u00f3n nisqa partido pol\u00edtico nisqakuna hinallataq grupo pol\u00edtico y social<br \/>nisqakuna, ahinataq Grupo de 27 nisqa, yachaysapa runakuna, pol\u00edticos, acad\u00e9micos<br \/>nisqakunamanta, paykunan nirqanku \u201cmanan kanchu imaraykupas \u201cPiman\u201d nispa voto\u00bb<br \/>nispa, hinaspan \u00abhawkalla hark&#8217;akuykunata mana munaspa rikuchisqa\u00bb nispa waqyakurqan.<br \/>\u201cManan votoyta wikch\u2019unichu\u201d nisqa redes sociales digitales nisqapi mast\u2019arikurqan,<br \/>chaytaqa Daniel Ortega contra pol\u00edtica nacional nisqapi reqsisqa runakunan rakinakurqanku,<br \/>chaypin kasharqanku ideolog\u00eda izquierda nisqa runakunapas \u2014chaywanmi FSLN nisqa<br \/>reqsichikun. Hinallataqmi videokunawan willakuq ruwaykunata yaparqanku chay<br \/>campa\u00f1akuna medios sociales nisqakunaman, chaywanmi llaqta runakunaman<br \/>sut\u2019incharqanku imaraykun abstensi\u00f3n nisqa kallpachasqa karqan chayta.<br \/>Chaynallataqmi movilizacion ruwaykunapas ruwakurqa, imaynam puririrqaku hukniray<br \/>llaqtakunapi pancartakunawan, chaykunam yanaparqa abstenci\u00f3n electoral nisqaman:<br \/>\u201cManan farsa electoralman\u201d, \u201cmanam votaytaqa wischunichu\u201d, \u201cManam pipas votananpaq<br \/>kanchu para\u201d, \u201cOrtega traidores\u00bb. Kay rikuchiykuna tukuripi, shinallatak akllay ruray<br \/>tukurishka kipa, oposici\u00f3n tantanakuykunami yupashkakunaka yaqa 60% mana<br \/>absentenciata. Ichaqa FSLN nisqa 34%lla kasqanmantam segurarqa, chaymi huk<br \/>pachatawanraq gobiernota sayarichirqa. Reparananchismi, chay manipulaci\u00f3n de resultados<br \/>electorales nisqa, kikin dictadura Consejo Supremo Electoral nisqapi control ruwasqanwan,<br \/>sustentasqa kasqan.<br \/>Chiqap kaptinpas, sandinista kamachikuyqa pol\u00edtica nisqapi atiyniyuq kaynintam<br \/>waqaycharqa, ichaqa gobiernonpa i\u00f1iy atiyninqa aswan pisiyarurqa. Nicaragua mama llaqtap<br \/>pulitiku, kawsaypura hark&#8217;akuyninqa qatiq pachakunapim yapakurqan. 2016 watapi sut\u2019i<br \/>enga\u00f1o kasqan qhepaman, hinallataq huk modelo autoritario de gobiernoq \u00f1awpaqman<br \/>puririsqan qhepamanpas, manan unaychu pasarqan Nicaragua llaqta runakuna callekunaman<br \/>lloqsinankupaq c\u00edvicamente protestanankupaq, imaynan 2018 watapi pasarqan hinata, kay<br \/>protestakunan qallarichirqan crisis sociopol\u00edtica nisqa kayman hina p\u2019unchay , chaypin<br \/>Ortegawan partidonwan reqsichikunku dictadura hina, runaq contranpi hucha<br \/>ruwasqankumanta.<br \/>Maqanakuypi, mana takyasqa contexto chawpipi, nivel nacional nisqapi, chayamurqa musuq<br \/>presidencial electoral atipanakuykuna 2021 watapi Nicaragua oposici\u00f3n nisqa ma\u00f1akurqa<br \/>elecciones c\u00edvicas hinaspa transparentes nisqakunata, chaynallataqmi organizakurqaku<br \/>r\u00e9gimen sandinista nisqawan electoral nisqapi enfrentanankupaq. Ichaqa, oposici\u00f3n<br \/>nisqakuna hukllachakuyman chayanankupaq sasachakuykunata rikuchiptinkupas, Daniel<br \/>Ortegaqa c\u00edvicamente urmaynintam qawarqa, sichus permitirqa proceso electoral nisqa<br \/>par\u00e1metros democr\u00e1ticos ukupi. Chay hinapin, chay r\u00e9gimenqa qallarirqan sasachakuy<br \/>ruwayta, chaywanmi hark\u2019arqan observaci\u00f3n internacional nisqa, askha partido pol\u00edtico<br \/>opositor nisqakunaq legalidadninta cancelarqan, tukunanpaqtaq, actor pol\u00edtico nisqakunata<br \/>wisq\u2019arqan, paykunan paykunawan atipanakuy munarqanku.<br \/>Huk kutitawanmi resistencia c\u00edvica nisqa, proceso electoral nisqapi yuyaykunan karqan,<br \/>askha estrategiakunaq, ruwaykuna ukhupipas, hukninmi kallpata hap\u2019irqan, mosoq waqyakuy<br \/>abstencionismo electoral nisqaman, \u201cwasipi qhepakuy\u201d nisqa campa\u00f1akuna boicot nisqawan,<br \/>chaypin runakunata kallpacharqan ama lloqsinankupaq. callekunaman utaq akllanakuy<br \/>punchawpi votanankupaq, Ortega-Murillo dictadurapa churasqan electoral enga\u00f1ota mana<br \/>chaskisqankuta qawachinapaq. Kay campa\u00f1a allin ruwayninpa hukninmi karqa \u00f1awpaq<br \/>akllanakuy verificaci\u00f3n ruwaypi estrategia participacionpi, chaywanmi qawachirqaku registro<br \/>electoral activo kasqanmanta: 2,8 millones nicarag\u00fcensekunam verificasqa karqaku, chaynapi<br \/>derechoyuq kasqankuta qawanankupaq. Ichaqa, akllanakuy pachakunapiqa 81% mana<br \/>hu\u00f1unakuyman riqmi karqan, chaymi aswan askha karqan suyuq historianpi. Kay kikin<br \/>boicot nisqataqmi yapamanta ruwakurqa 2022 watapi noviembre killapi municipal<br \/>akllanakuykunapi.<br \/>Nicaragua nacionpi dictaduraqa gobiernopi qhepakuytan atirqan, ichaqa oposici\u00f3n<br \/>nisqakunaq mana maqanakuywan campa\u00f1a ruwasqankun astawan pisiyachin. Kay ajllay<br \/>ruwaykunan Ortegaq q\u2019otuyninta hawa llaqtakunaq qayllanpi sut\u2019incharqan, kunan<br \/>p\u2019unchaykunapin askha runakunaq reqsisqan kashan dictador hina, askha quejakunayoqmi<br \/>Sistema Interamericano de Derechos Humanos nisqa \u00f1awpaqenpi, kanmi askha sancionakuna<br \/>Europapi, Norteamericano suyukunaq, kanmi procesos de investigaci\u00f3n penal Argentina<br \/>suyupi hinaspa Tribunal Interamericano de Derechos Humanos nisqapi despreciasqa kachkan.<br \/>Boicot nisqakunaqa anchatam llamkachisqa kanku mana maqanakuyniyuq resistencia civil<br \/>nisqa ruwaykunapi, chaymi sapa contextopi imakuna ruwasqankuman hina interpretasqa<br \/>kanan. Nicaragua suyupi akllanakuykunamanta rimaspaqa, kay boicot nisqakunaqa<br \/>akllanakuy farsa nisqa rikuchiyta munarqan, chaymantataqmi akllanakuypa ruwasqankunata<br \/>mana allinpaq qhawarichiyta munarqanku. Paykunaqa manan maskharqankuchu chaylla<br \/>dictadurata horqoyta, kayqa aswan sasachakuyniyoqmi, chaymi aswan ruwaykunata, aswan<br \/>tiempotapas ruwana. Ichaqa, kay ruwaykunata wi\u00f1achispaqa, reg\u00edmenpa atiyninmi pisiyapun,<br \/>pisi chaskisqa kayninta, hatun waqlliy kayninta rikuchispa, hinallataqmi llaqta runakunaq<br \/>aswan kuskanchasqa kayninta, hinallataq aswanta concienciata qospa, votacionpa ancha allin<br \/>kasqanmanta, hinallataq participaci\u00f3n consciente, responsable y activa electoral nisqapi<br \/>procesos nisqakuna. Kayta kuskaqa qhawarisunmanmi huk forma de campa\u00f1a exito nisqa<br \/>hina.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Elthon Rivera Cruz<\/em><\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Runakunapak hay\u00f1ikuna, yachaypi kacharichiy, mana maqanakuywan ruray, thak kawsayta<br \/>hatarichinapak llankak. Nicaragua suyupi yachakuqkunapaq Puentes nisqa llamk&#8217;aypa<br \/>umalliqnin, kamaqninpas (Ipen)<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Traducido por <strong class=\"gmail_sendername\" dir=\"auto\">USHIGUA CISNEROS ISHYAUNA\u00a0<span class=\"il\">NINA<\/span><\/strong>\u00a0<\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ortegapi kamachikunata ruranakuna Elthon Rivera Cruz Mana maqanakuywan ruwayqa saqillanmi, llaqtapi imapas mana allin ruwaykunawantupayta, mana maqanakuyman recurrispa. Ancha importante factores nisqakunan necesitakunchay implementacionpaq, ahinataq seguridad hinallataq efectividad, chaykunancomponentekuna resaltanapaq. Pachaknintin m\u00e9todos c\u00edvicos nisqakunan kan, chaykunatanchurakunman conflictos sociales nisqapipas, pol\u00edticos nisqapipas. Kay qillqasqaqa kay qhipakaqmantapunim rimarisunchik: Nicaragua suyupi 2016 watamanta 2022 watakamaakllanakuy ruwaykunamanta.2007 watamanta pacha, <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2530,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[213,40],"tags":[190],"class_list":["post-2529","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kichwa","category-protesta-creativa-es","tag-kichwa"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2529","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2529"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2529\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2560,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2529\/revisions\/2560"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}