{"id":2350,"date":"2024-05-29T21:22:43","date_gmt":"2024-05-30T02:22:43","guid":{"rendered":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/?p=2350"},"modified":"2025-01-10T03:28:17","modified_gmt":"2025-01-10T08:28:17","slug":"petrocaribe-kay-shuk-shina-nukanchik-haiti-llaqtapak-tukuykunapash-apakwanuchina-kachun-petrocaribe-chaski-nanpak-pachamanta-suyaykuna-ashtawanmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/petrocaribe-kay-shuk-shina-nukanchik-haiti-llaqtapak-tukuykunapash-apakwanuchina-kachun-petrocaribe-chaski-nanpak-pachamanta-suyaykuna-ashtawanmi\/","title":{"rendered":"Petrocaribe, kay shuk shina n\u0303ukanchik Hait\u00ed llaqtapak tukuykunapash apakwa\u00f1uchina kachun: Petrocaribe, chaski \u00f1anpak pachamanta suyaykuna ashtawanmi"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"2350\" class=\"elementor elementor-2350\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-52d335a e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"52d335a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e12b7a9 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"e12b7a9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Petrocaribe, kay shuk shina n\u0303ukanchik Hait\u00ed llaqtapak tukuykunapash apakwa\u00f1uchina kachun: Petrocaribe, chaski \u00f1anpak pachamanta suyaykuna ashtawanmi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-16a27c58 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"16a27c58\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-55f39741 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"55f39741\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\">Jean-Sonel Basquin<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2005, Hait\u00ed llaktakunata Venezuela mama shuk presidente Hugo Ch\u00e1vez mamallaktapimi,<br>kaypi chaski qhawaykunapika chaskinchikmi Petrocaribe kamachikuyninmi purinakunata<br>churakuna kashnallami, huk kashkakuna, andwankuna, kimsakuna, kay llapan makiwa<br>kanchikpi \u00f1awinchik. Petrocaribe, huk organizaci\u00f3n, 2005 wata qhulla intipacha killapi,<br>Puerto La Cruz llaqtapi (Venezuela) nispa chayamurkuna, chayta qhawaykunapi,<br>kimsakunapi, kashnallakunapi kikinkunawan qhawarinkuna punta yaykuchikta kacharinkuna.<br>2008, Hait\u00ed llaktakunata BMPAD (Bureau de Mon\u00e9tisation des Programmes d\u2019Aides au<br>D\u00e9veloppement) tukushkakunata kamay pacharinkuna, huk kashkakunata kashnallami \u201cHait\u00ed<br>mama qhawaykuna, hukkunapakta tukuykusichisqa \u00f1anapak llakiyta churakuna kay allin<br>kashkakunata atillankurka.\u201d BMPAD kikinpi, Venezuela mama petr\u00f3leo tukuyku<br>chaskikunawan pachakuna rikurinkuna, chaymanta Hait\u00ed mama llaqtakuna kawsaykunata<br>kamachisqa qhawanmi. Yachakunanmi kay llapaq maypi kay llaqtaman tukuykusichisqa<br>llakichinku, kikinkunata, kimsakunata, chaypi atiykuspa sutiypa chaski nispa yaykuchisqa<br>makiwa kay llaqta wi\u00f1aypaqta yanapashtata sutiykunata kawsaykunata rikuchinku. Kachun,<br>Venezuela, chaski killapi, wakchankunapi, kay tukuykunapak qhawayta, kay 2018 watakuna<br>wakkaqkunapi wankarinkunata. Hait\u00ed llaktakunata hukta.<br>Petrocaribe kashka ima shuk suyaykuna watakunata yachakushkakunata, huk papakunata<br>Hait\u00ed llaktakunata paktachinkapak yachaykunawanmanta, huk kimsakunapak<br>chaskichinkapak. Shina kashka kikinpi, Lurata, Senado nispa, shuk dos informe<br>llankachinkuna kashka ruranakuna mana yachaykuna ima paktachinkapak kashka, 2016pi.<br>Kay dos papelmi mana ima kamachina kay llaqta ruranakuna. Wata killa, 2018 watakuna,<br>partido pol\u00edtico PHTK nispa, senadoreskuna chay informe Tribunal Superior de Cuentas and<br>Contencioso Administrativo (CSC\/CA) llapanamanta ruranakuna, chaytapi Estado mama<br>kawsaykuna controlata sutinkunata churaykunata kashka, kimsa, tribunalka kay llakichina<br>administrativa llankachina.<br>Andr\u00e9 Michel, \u00abllullu llaqta yachakuna\u00bb sutiypa llakichinkuna watakuna, presidente Jovenel<br>Moise paktachikuna, apukuna kay chaskina sutinchik. Taytachikukunata llakichikuna,<br>Petrocaribe nispa llakichina yachachinkapak huk representante shina mana suyachikuna<br>sutiykunata ruranakuna kashka. Imatak, suyaykunata paktachinkapak, Estado mama<br>kawsaykuna kawsaykuna pakta sutinkuna llankachina kashka.<br>Alli, sumakpacha, watakuna, chaymi, 14 \u00f1iqin chakra killa 2018pi, Canad\u00e1 llaktapi, Haiti<br>mama cineasta paktachik Gilbert Mirambeau, Twitter nishpa chaski, imashina wa\u00f1uska nispa<br>phuyukunawan, pushakpiwa, kay phutuku, \u00f1awinchik makita chaski, pushakpiwa, kay<br>kawsaykuna, imashina killka churashka kan, pushakpiwa, kay shukta kuti: \u00ab\u00bfKot K\u00f2b Petwo<br>Karibe A???\u00bb Chay literalmente kawsaykunata rikushpa, Petrocaribe kawsaykuna kashna<br>kan?<br>Kaymi, chaski kawsaykuna chaskina sutinmi llankachina sutiykuna chaskichinku. Cineasta<br>kamachinkuna kay \u00f1awinchik ima sumakkuna, rapero willakuna, Valckensy Dessin, aka<br>K-lib, chaskinchik. Pushakpiwa, chaski kuti sutinmi kikinpi, Facebook, Twitter, Instagram,<br>WhatsApp, chaypi kan.<br>Kay pushakpiwa, pushakkunapi \u00f1ukanchik, virtualpi chaskina sutinmi, pushakpiwa, realpi<br>chaskina sutinmi chaskichik. Sutinmi, kay cineasta tweet pushakkunapi wa\u00f1uska nispa, 24<br>\u00f1iqin chakra killa 2018pi, Tribunal Superior de Cuentas and Contencioso Administrativo<br>paktachinkuna, shukta chaskichinkapak, all\u00ed partisipachinkapak kamachinkunata,<br>yachachikunata, \u00f1ukanchik kawsaykunapak tukuyta shukta, cantantes haitianos nispa<br>haitianas, mana, mana, mana mana killkakuna paktachikuna. Mana, pol\u00edticoskuna<br>chaskinchik, mana, watakunapak yachachikunata. Sentada pushakkunapi churankapak,<br>watakunapak, shukta chaskichik, mana, wakcha mana tukuyta, all\u00ed.<br>Kay protestakuna continuaron septiembrepi watakunapi: kashna puncha, shukta killapi<br>watakunapi, suyaykunapak, yachachikunapak, \u00f1ukanchikkunapak, llapan kawsaykuna<br>punchapi huk punchapi kamachispa kacharinkapak, kimsakunapak, kimsa kishpi killka<br>kichwapi, chaski, pushakpiwa, pushakkunapi. Kay sutinchik, shukta sutinchik: Petrocaribe<br>kawsaykuna kashna kan.<br>Kay paktachikuna, iskay pawkarikuna kashna. Punchaw killapi 17 \u00f1iqin yaku raymi<br>punchawmi 2018, kunan munayta sutiyaynin naci\u00f3n haitianopi willkakamayuq Jean-Jacques<br>Dessalinesninpash kawsak chaymanta \u00f1awinchay, huk paktachikuna qhawarispa kichkachin<br>corrupci\u00f3n pachakuna purini. Puerto Pr\u00edncipe (Hait\u00ed marka kapitalkunata), chaypi, provinsia<br>llaqtapi kayri, Les Cayes, Cap-Ha\u00eftien, Gona\u00efves, J\u00e9r\u00e9mie, Jacmel. Munakuy pachapi<br>kawsachinkuna, chay llaqta llaktapi ukhupi markachinkuna willanakuyta qallariyachinkuna<br>qhawaymanta, Petrocaribe fundota yuyarinallapa willakuyta jujukunapa yuyachinkunata<br>yuyarichinkunapa wakashkamayuq protesta pachakuna purini.<br>Kay paktachikuna, iskay pawkarikuna kashna. Hatunpuquy killapi 18 \u00f1iqin qhapaq raymi<br>punchawmi 2018, kunan munayta sutiyaynin pa\u00eds hukni takiyachinakuna Willka Verti\u00e8res<br>qhawaypi. Hait\u00edpi qhawayninta charinakuna maymantapas llaqta kawsayta<br>atipaytachinkunata chaymanta qallariyachinkuna llaktakunata llukchayta chinkapacha. Chay<br>pachapi, PetroChallengers, chaymi llamaynin \u00abPetroChallengers\u00bb kamarinkunawan redes<br>socialespi suyuyta saqerakunata, qhawarispa Petrocaribe fundopi yuyaykunapa rikurinkuna<br>pidiyachinkunata. Chaypi kawsanakuyta, Jovenel Moisen naci\u00f3n hukni markapachapi<br>pakarinkuna wakashkamayuq opositores pol\u00edticos kawsayta sumanakuykunata.<br>Protestakunapi qhawarisqa hukni llaqtakunata willanakuyta churakunapa, chaymi<br>llaqtakunata pakarinkunata kawsachinkunapi yachakunata p&#8217;anpakunapa kashna. Chaymi<br>riqsichinkuna, Petrocaribe fundopi corrupci\u00f3n qallarikuna chaymanta redes socialespi<br>rikurinkuna: \u00ab\u00d1aupay pichkakunata yuyaykunata chikunalla\u00bb.<br>Corrupci\u00f3n kawsaypi kay paktachikunata tantanakuylla, tantarikuk kawsaylla, tantasqa alli<br>yachakkunata allillaypi, CSC\/CA Tribunal Superior de Cuentas Administrativas (CSC\/CA)<br>markapi llaqtapi suyayninpi kasqa \u00f1awin \u00abNou Pap D\u00f2mi\u00bb (Ninguno duerme, castellanopi)<br>qallariyta chaskin. Kay llakta sutiyuq \u00bbNou Pap D\u00f2mi\u00bb maymantapas yuyaykuna pachakuna,<br>Petrocaribe fundopi wawqiyta jujukunata willanakuyta yanapakuylla.<br>Qhawayninta, CSC\/CA Tribunal Superior de Cuentas y Lo Contencioso Administrativo<br>(CSC\/CA) kayllachiyllayta sutiyta tantarikuyta, usukuyta, llayllakuyta, uchuyta y<br>frustraci\u00f3nta sutichiyllayta, 2019 qhapaq killapi 31 nuna pachakunapi, Petrocaribe fundopi<br>yanapakuy kawsaypi gestionta sutiyachisqa suyupi Senado de la Rep\u00fablica markapi. CSC\/CA<br>qhawayninta kay, hinallata, 409 proyectota rikuchisqa tantasqa alli yachakkunata, chaypi<br>chaymi 8 watapi, 2008 killapi septiembrepa 2016 killapi septiembrep hukni warmikuna.<br>PetroCaribe warmikuna 2008 kama 2016 watapi kay recursospi usuchina ascenden a 4 mil<br>257 millones 598 mil 589 d\u00f3lares estadounidenses huk sutin. Kaykama, pa\u00edspi runakuna<br>kawsayninmi, Comphener S.A. llamay kamachikunawan, empresario Jovenel Moisepa<br>maytawaywan, kay informepi chayta 13 millones 780 mil d\u00f3lares estadounidenses manda<br>rikuyta sutiyachisqa.<br>\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2013<br>Jean-Sonel Basquin<br>Warmikuna llaqtakuna kawsaynin puririyachisqachu 2020 watacunapi, Programa Regional<br>willaykunawan rikuchisqa sutiyachisqa yachachikunata, wakachikunata Am\u00e9ricas markapi<br>(Quito, Ecuador). Nacion haitianopi llaqtakunata kawsaykunawan yanapayta<br>chaskinchisqachu watakuna tukuylla warmikuna chaypi qillqakunawan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Traducido por <strong>USHIGUA CISNEROS ISHYAUNA\u00a0NINA<\/strong><\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Petrocaribe, kay shuk shina n\u0303ukanchik Hait\u00ed llaqtapak tukuykunapash apakwa\u00f1uchina kachun: Petrocaribe, chaski \u00f1anpak pachamanta suyaykuna ashtawanmi Jean-Sonel Basquin 2005, Hait\u00ed llaktakunata Venezuela mama shuk presidente Hugo Ch\u00e1vez mamallaktapimi,kaypi chaski qhawaykunapika chaskinchikmi Petrocaribe kamachikuyninmi purinakunatachurakuna kashnallami, huk kashkakuna, andwankuna, kimsakuna, kay llapan makiwakanchikpi \u00f1awinchik. Petrocaribe, huk organizaci\u00f3n, 2005 wata qhulla intipacha killapi,Puerto La Cruz llaqtapi (Venezuela) <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2351,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[47,213],"tags":[186],"class_list":["post-2350","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-campanas-anticorrupcion-es","category-kichwa","tag-anticorrupcion"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2350","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2350"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2350\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2356,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2350\/revisions\/2356"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/flacso.edu.ec\/accionnoviolenta\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}